โรคทางเดินปัสสาวะส่วนล่างในแมว (FLUTD): คู่มือสำหรับเจ้าของแมว

โรคทางเดินปัสสาวะส่วนล่างในแมว หรือ FLUTD (Feline Lower Urinary Tract Disease) เป็นกลุ่มของโรคที่ส่งผลกระทบต่อกระเพาะปัสสาวะและท่อปัสสาวะของแมว เป็นปัญหาสุขภาพที่พบได้บ่อยและอาจเป็นอันตรายถึงชีวิตได้ในบางกรณี โดยเฉพาะแมวเพศผู้ที่มีภาวะท่อปัสสาวะอุดตัน

อาการและสัญญาณของ FLUTD

เจ้าของแมวควรระมัดระวังและสังเกตอาการเหล่านี้:

• เข้าห้องน้ำบ่อย แต่ปัสสาวะออกน้อย - แมวอาจนั่งในกะบะทรายนานแต่ปัสสาวะออกเพียงหยดเดียวหรือไม่ออกเลย
• ร้องครวญครางขณะถ่ายปัสสาวะ - แสดงถึงความเจ็บปวดหรือความไม่สบาย
• มีเลือดปนในปัสสาวะ - ปัสสาวะอาจมีสีชมพูหรือแดง
• ปัสสาวะนอกกะบะทราย - แมวที่เคยใช้กะบะทรายเป็นปกติอาจเริ่มถ่ายในที่อื่น เช่น พื้น เตียง หรือพรม
• เลียบริเวณอวัยวะเพศบ่อยๆ - พยายามบรรเทาความระคายเคือง
• ซึมเซา ไม่กระตือรือร้น - ลดความสนใจในกิจกรรมที่เคยชอบ
• ไม่ยอมกินอาหาร - เบื่อกินอาหารอันเนื่องมาจากความไม่สบาย
• ท้องบวงแข็ง - อาจบ่งบอกถึงกระเพาะปัสสาวะที่ขยายเต็ม (อันตราย!)

สาเหตุและปัจจัยเสี่ยง

FLUTD เป็นกลุ่มอาการที่มีสาเหตุได้หลายอย่าง:

• นิ่วในกระเพาะปัสสาวะหรือผลึกในปัสสาวะ - โดยเฉพาะผลึกประเภท Struvite และ Calcium Oxalate
• กระเพาะปัสสาวะอักเสบจากเชื้อแบคทีเรีย - พบได้บ่อยในแมวสูงอายุ
• โรคกระเพาะปัสสาวะอักเสบเรื้อรังที่ไม่ทราบสาเหตุ (Idiopathic Cystitis) - พบได้บ่อยที่สุด โดยเฉพาะในแมววัยหนุ่ม
• ความเครียด - การเปลี่ยนแปลงสิ่งแวดล้อม สัตว์เลี้ยงตัวใหม่ หรือการย้ายบ้าน
• ความผิดปกติทางกายวิภาค - รอยโรคหรือเนื้องอกในทางเดินปัสสาวะ

ปัจจัยเสี่ยงที่สำคัญ:

• แมวเพศผู้ (ท่อปัสสาวะแคบและยาวกว่าเพศเมีย จึงเสี่ยงต่อการอุดตันมากกว่า)
• แมวที่มีน้ำหนักเกิน
• แมวที่ดื่มน้ำน้อย
• แมวที่กินอาหารแห้งอย่างเดียว
• ความเครียด
• ขาดการออกกำลังกาย
• กะบะทรายไม่สะอาดหรือจำนวนไม่เพียงพอ

สถานการณ์ฉุกเฉิน: ท่อปัสสาวะอุดตันสนิท

สัญญาณอันตราย ที่ต้องรีบพบสัตวแพทย์ทันที:

• แมวเข้าห้องน้ำบ่อยแต่ปัสสาวะไม่ออกเลย (เฉพาะแมวเพศผู้ที่มีความเสี่ยงสูง)
• ร้องครวญครางอย่างเจ็บปวด
• ท้องบวงแข็งและโตกว่าปกติ
• อาเจียน
• ซึมมากหรือไม่รู้สึกตัว

การอุดตันของท่อปัสสาวะสนิทเป็นภาวะฉุกเฉินที่อาจทำให้เสียชีวิตได้ภายใน 24-48 ชั่วโมง เนื่องจากไตไม่สามารถขับของเสียได้ ทำให้สารพิษสะสมในร่างกาย หากสงสัยว่าแมวปัสสาวะไม่ออก ต้องรีบพาพบสัตวแพทย์ทันที

การวินิจฉัยและการรักษา

สัตวแพทย์จะทำการตรวจร่างกาย ตรวจปัสสาวะ และอาจทำการตรวจเพิ่มเติม เช่น เอ็กซเรย์ อัลตราซาวนด์ หรือตรวจเลือด เพื่อหาสาเหตุ

การรักษาขึ้นอยู่กับสาเหตุ:

• กรณีอุดตัน: ต้องใส่สายสวนปัสสาวะเพื่อระบายปัสสาวะออก ให้สารน้ำทางเส้นเลือด และรักษาอาการแทรกซ้อน
• กรณีติดเชื้อ: ให้ยาปฏิชีวนะ
• กรณีมีผลึกหรือนิ่ว: ปรับเปลี่ยนอาหารเพื่อละลายหรือป้องกันการก่อตัวของผลึก
• กรณีอักเสบเรื้อรัง: ยาแก้ปวด ยาลดการอักเสบ และการจัดการความเครียด

การป้องกัน FLUTD

แม้ว่า FLUTD จะป้องกันได้ไม่ทั้งหมด แต่เราสามารถลดความเสี่ยงได้:

• ให้แมวดื่มน้ำมากขึ้น - วางชามน้ำหลายจุด ใช้น้ำพุสำหรับแมว หรือให้อาหารเปียกเพิ่มเติม
• ให้อาหารคุณภาพดี - อาหารที่ช่วยรักษาค่า pH ปัสสาวะที่เหมาะสม โดยเฉพาะอาหารสำหรับแมวที่เคยมีปัญหาทางเดินปัสสาวะ
• ดูแลกะบะทราย - ตักขี้ทุกวัน เปลี่ยนทรายอย่างสม่ำเสมอ จัดเตรียมกะบะทรายให้เพียงพอ (กฎทั่วไป: จำนวนกะบะ = จำนวนแมว + 1)
• ลดความเครียด - จัดสภาพแวดล้อมที่ปลอดภัย มีที่ซ่อนตัว ที่ขูดเล็บ และของเล่น
• รักษาน้ำหนักให้เหมาะสม - ให้แมวออกกำลังกายและควบคุมอาหาร
• ตรวจสุขภาพประจำปี - ตรวจปัสสาวะเป็นประจำเพื่อค้นหาปัญหาตั้งแต่เริ่มต้น

FLUTD เป็นปัญหาที่สามารถเกิดซ้ำได้ การดูแลและป้องกันอย่างต่อเนื่อง รวมถึงการสังเกตอาการเปลี่ยนแปลงของแมว จะช่วยให้สามารถรับมือกับปัญหานี้ได้อย่างมีประสิทธิภาพและลดความทุกข์ทรมานของแมว